DARIUSZ BAĆKOWSKI

Trzy ostatnie dekady XX wieku - to w światowej gospodarce okres dynamicznej integracji gospodarek różnych krajów. Wiąże się to bezpośrednio z rozwojem wielonarodowych grup kapitałowych (koncernów, holdingów), które m.in. od początku 1990 r. zaangażowały się w szerszą działalność również w krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

Na szybki rozwój wielonarodowych grup kapitałowych wpłynęło wiele czynników. Najistotniejsze to globalizacja światowej gospodarki, rozwój międzynarodowego handlu i bezpośrednich inwestycji zagranicznych (głównie drogą fuzji i przejęć), wzrost liczby aliansów strategicznych pomiędzy przedsiębiorstwami, zmiany technologiczne i organizacyjne, jak również ogromny postęp w dziedzinie komunikacji i informatyki. Integracji sprzyjają także podjęte przez wiele państw działania zmierzające do liberalizacji handlu i znoszenia barier polityczno-ekonomicznych.

Działalność w skali globalnej pozwala grupom kapitałowym osiągnąć wiele korzyści, choć wiążą się z tym także różne problemy. M.in. trudnym zagadnieniem stały się kwestie różnego w różnych krajach opodatkowania, z czym wiążą się skomplikowane kwestie dotyczące stosowania tzw. cen transferowych w transakcjach dokonywanych pomiędzy przedsiębiorstwami wchodzącymi w skład jednej, często wielonarodowej grupy kapitałowej.

W ostatnich dziesięciu latach do Polski napłynęły znaczne inwestycje zagraniczne, w rezultacie czego systematycznie rośnie rola kapitału zagranicznego w naszej gospodarce. Ze zrozumiałych względów inwestorzy pragną, aby zyski wypracowane przez ten kapitał wróciły do dawców kapitału. Rzecz w tym, aby nastąpiło to przy poszanowaniu polskich przepisów podatkowych, a nie z ich pominięciem. Dogodną zaś drogą do "przesuwania" zysku z jednego przedsiębiorstwa do innego, w kraju lub za granicą, jest stosowanie do wzajemnych dostaw i usług (zakupów, sprzedaży), a także innych świadczeń odpowiednich cen. Według szacunków 40-60% obrotów światowego handlu (szacunki różnią się) następuje obecnie wewnątrz wielonarodowych grup kapitałowych (pomiędzy jednostką dominującą i jednostkami jej podporządkowanymi oraz pomiędzy jednostkami podporządkowanymi). Wskazuje to na rangę problemu. Jeżeli zaś cena na stanowiące przedmiot obrotu pomiędzy jednostkami wielonarodowej grupy kapitałowej dobra, usługi, prawa itp. jest zaniżona, to zyskowność podmiotu kupującego wzrasta, a podmiotu sprzedającego maleje. Jeżeli natomiast cena transferowa jest zawyżona, to sytuacja jest odwrotna. Mogą na tym zyskać lub ucierpieć dochody budżetu krajów, w których mają siedzibę przedsiębiorstwa uczestniczące w takich transakcjach. Zawyżenie lub zaniżenie ceny wewnętrznej wpływa natomiast w mniejszym stopniu na zyskowność netto grupy kapitałowej jako całości, następuje bowiem tylko przesuwanie zysku pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorstwami grupy.

Nic dziwnego, że zarówno polska administracja podatkowa, firmy doradztwa podatkowego, jak i sami podatnicy poświęcają coraz więcej uwagi kwestiom rozliczeń pomiędzy mającymi siedzibę w Polsce przedsiębiorstwami wchodzącymi w skład wielonarodowych grup kapitałowych a zagranicznymi podmiotami powiązanymi. Ministerstwo Finansów sukcesywnie wprowadza nowe regulacje podatkowe, które mają pomóc organom podatkowym w kontroli transakcji zachodzących pomiędzy powiązanymi podmiotami i stosowanych do nich cen transferowych. Po dziesięciu latach obecności zagranicznych firm w Polsce zagadnienia związane z cenami transferowymi stały się jednym z najbardziej aktualnych problemów podatkowych. Na przełomie lat 1999/2000 pojawiły się także wyniki pierwszych badań na temat najistotniejszych kwestii związanych z praktyką stosowania cen transferowych przez zagraniczne spółki działające w Polsce.

Ceny transferowe - pojęcie i istota (...)

Zasada ceny rynkowej (ang. arms's length principle) (...)

Porównywalność transakcji (...)

Definicje podmiotów powiązanych (...)

Przepisy podatkowe dotyczące cen transferowych (...)

Zalecane przez OECD metody ustalania cen transferowych (...)

Metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej (...)

Metoda ceny odprzedaży (...)

Metoda rozsądnej marży (...)

Metoda podziału zysków (...)

Metoda marży transakcyjnej netto (...)

Polskie przepisy o cenach transferowych (...)

Wyniki badań (...)

Znaczenie problematyki cen transferowych w spółkach (...)

Zdanie spółek o przyszłości cen transferowych (...)

Przygotowanie spółek do kontroli cen transferowych (...)

Miejsce zagadnienia cen transferowych w strategii przedsiębiorstw (...)

Czynniki kształtujące politykę cen transferowych (...)

Metody ustalania cen transferowych (...)

Dokumentacja (...)

Doświadczenia z przeprowadzanych kontroli (...)

Zakończenie (...)