We Wzorcowym Wykazie Kont przyjęto, że w jednostce nie występują lokaty w nieruchomości lub prawa, a więc inwestycje długoterminowe, zaliczone do aktywów trwałych, mające postać nieruchomości (np. gruntów, budynków i lokali w nich, budowli) i/lub praw nieużytkowanych przez jednostkę i niesłużących do prowadzonej przez nią statutowej działalności gospodarczej, lecz nabytych lub wytworzonych we własnym zakresie (dotyczy budynków i budowli) w celu uzyskania z nich korzyści ekonomicznych w postaci wzrostu wartości tych inwestycji lub innych pożytków (np. czynszów, dzierżawy, opłat licencyjnych). O lokatach takich mowa w art. 3 ust. 1 pkt. 17 i 28 ust. 1 pkt 3 znowelizowanej ustawy o rachunkowości.

Założenie takie może się nie sprawdzać, gdyż jednostka, niezależnie od prowadzenia działalności statutowej w zakresie produkcji lub obrotu, posiada nieruchomości i prawa o charakterze lokat (inwestycji) i czerpie z nich korzyści.

Tego rodzaju inwestycje (lokaty) w nieruchomości i prawa:

- nie są zaliczane do środków trwałych, względnie wartości niematerialnych i prawnych i nie są amortyzowane,

- wycenia się albo w cenie nabycia powiększonej o koszty ulepszenia a pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości, albo w wartości godziwej ustalanej na każdy dzień bilansowy, przy czym zwiększenia wartości godziwej i jej zmniejszenia do wysokości ceny nabycia wpływają na kapitał (fundusz) z aktualizacji, a zmniejszenia uszczuplające cenę nabycia - na pozostałe koszty operacyjne.

Przychody z tytułu najmu, dzierżawy itp. nieruchomości lub praw zalicza się do pozostałych przychodów operacyjnych (Ma konto 76-0), a koszty ich utrzymania (np. podatek od nieruchomości, remonty i konserwacje) do pozostałych kosztów operacyjnych (Wn konto 76-1).

Do ujęcia inwestycji, o których mowa, służy konto 04, które działa następująco:

Konto 04 "Inwestycje w nieruchomości i prawa" jest przeznaczone do ewidencji stanowiących własność jednostki lub przejętych w leasing finansowy nieruchomości - gruntów, budynków w tym lokali, praw do wieczystego użytkowania gruntów lub lokali spółdzielczych oraz budowli, jak również innych praw, nieprzeznaczonych na jej własne potrzeby, to jest niesłużących prowadzonej przez jednostkę działalności gospodarczej określonej w jej statucie (umowie, Regonie itp.).

Po stronie Wn konta 04 księguje się stan oraz wszelkie zwiększenia stanu i wartości początkowej inwestycji, a w szczególności:

- zakupione grunty (Ma konto 24, 30),

- zakupione lub wytworzone we własnym zakresie budynki i budowle o charakterze lokat i ich ulepszenia (Ma konto 08, 24, 30),

- zakup praw o charakterze lokat (Ma konto 24, 30),

- zwiększenie wartości godziwej inwestycji (Ma konto 81-3).

Po stronie Ma konta 04 księguje się rozchody i zmniejszenia wartości początkowej inwestycji, a w szczególności:

- sprzedaż inwestycji (Wn konto 76-1); jeżeli inwestycja figuruje w ewidencji w wartości godziwej wyższej od ceny jej nabycia, to uprzednio przenosi się różnicę wartości, figurującą na koncie kapitału (funduszu) z aktualizacji, zapisem Wn konto 81-3, Ma konto 04,

- likwidację budynków i budowli lub odpisanie praw o charakterze inwestycji (Wn konto 76-1); jeżeli figurują one w ewidencji w wartości godziwej, to uprzednio następuje korekta ich wyceny - jak wyżej,

- odpis aktualizacyjny z tytułu trwałej utraty wartości (Wn konto 76-1),

- zmniejszenie wartości godziwej (Wn konto 81-3, a jeżeli saldo tego konta nie wystarcza - Wn konto 76-1).

Ewidencję szczegółową do konta 04 prowadzi się w przekroju poszczególnych obiektów nieruchomości i tytułów praw. Powinna ona umożliwić:

- ustalenie wartości początkowej, z uwzględnieniem ewentualnych ulepszeń, względnie wartości godziwej poszczególnych składników inwestycji,

- ustalenie odpisów aktualizujących z tytułu trwałej utraty ich wartości.

Konto 04 może wykazywać tylko saldo debetowe.

Uwaga: jednocześnie anuluje się, jako nieaktualny, tekst uzupełnienia zamieszczonego na wewnętrznej stronie okładki niektórych egzemplarzy Wzorcowego Wykazu Kont.