Nadwyżka ceny nabycia (kosztu wytworzenia) aktywu nad jego dającą się odzyskać wartością stanowi utratę wartości, która wymaga odpisania w ciężar wyniku finansowego.

Ustawa o rachunkowości w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2001 r. przewidywała odpisywanie utraconej wartości aktywów, a więc różnicy między kwotą, po której figurują one w księgach, a możliwą do odzyskania w przypadku:

- środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych - za pomocą planowych i nieplanowych odpisów amortyzacyjnych (art. 28 ust. 1 pkt 3, art. 32 ust. 4, 5),

- udziałów w innych jednostkach i długoterminowych papierów wartościowych - za pomocą odpisów z tytułu trwałej utraty wartości (art. 28 ust. 1 pkt 2),

- zapasów i przeznaczonych do obrotu papierów wartościowych - drogą doprowadzenia ich wartości do cen sprzedaży netto, jeżeli są one niższe od cen, w których aktywa te figurują w księgach (art. 28 ust. 1 pkt 4),

- należności - drogą tworzenia rezerwy na tę część spłaty, której uzyskanie uznaje się za wątpliwe (art. 37 ust. 1, 2).

Ustawa nie przewidywała:

- dokonywania odpisów z tytułu utraty wartości inwestycji rozpoczętych, choć dopuszczała odpisanie inwestycji, które nie dały zamierzonego efektu gospodarczego (art. 3 ust. 1 pkt 20),

- przywracania utraconej (i odpisanej) wartości aktywów trwałych i obrotowych, wyjąwszy długoterminowe papiery wartościowe notowane na giełdzie (art. 35 ust. 3 pkt 2).

Znowelizowana ustawa:

- obejmuje pojęciem trwałej utraty wartości (art. 28 ust. 7) środki trwałe, środki trwałe w budowie, wartości niematerialne i prawne, udziały w innych jednostkach, w tym podporządkowanych, oraz inne inwestycje zaliczane do aktywów trwałych,

- zachowuje dotychczasowe zasady odpisywania utraty wartości zapasów, krótkoterminowych papierów wartościowych oraz należności,

- dopuszcza wycenę inwestycji w cenach rynkowych lub inaczej ustalonej wartości godziwej,

- wprowadza powszechnie, zarówno w odniesieniu do aktywów trwałych jak i obrotowych, obowiązek przywracania w części lub w pełni ceny ich nabycia (kosztu wytworzenia), jeżeli ustały przyczyny uzasadniające uprzednie obniżenie wartości, po której figurowały w księgach.

Poniższy artykuł wszechstronnie naświetla te zagadnienia.

Redakcja